Páll H. Hannesson

Eftir Pál H. Hannesson, félagsfræðing

Er Ísland nauðbeygt, skv. EES-samningnum, til að taka upp allar gerðir ESB sem taldar eru falla undir EES-samninginn? Svarið við þeirri spurningu er NEI, Ísland þarf ekki að taka upp allar slíkar gerðir. Þetta er mikilvægt að hafa í huga, því í umræðu á Íslandi um ESB og EES hefur hinu gagnstæða oft verið haldið á lofti. Afleiðing hefur orðið sú að opinber umræða um þá löggjöf ESB sem tekin er upp hér á landi í gegnum EES-samninginn hefur oft kafnað í fæðingu, – ef að við höfum ekki möguleika til að andæfa lagaflaumnum, af hverju þá að eyða tíma í að ræða upptöku einstakra gerða?

Ef ESB-gerð er talin EES-tæk skv. EES-samningnum og EES-ríki telur það andstætt hagsmunum sínum að taka gerðina upp í innlend lög, þá koma til skoðunar helst tvær greinar EES-samningsins; gr 102 og gr 93. (Í þessum skrifum er stuðst við lögfræðilegt álit sem lögfræðistofan ARNTZEN de BESCHE Advokatfirma AS vann fyrir Norsk Post- og Kommunikasjonsforbund árið 2009.)

Við höfum neitunarvaldið…
Það er hin Sameiginlega EES-nefnd (sem í sitja fulltrúar EES-landanna og fulltrúar ESB) sem ákveður hvort ESB-gerð er EES tæk. Í gr 102.2 segir: “Sameiginlega EES-nefndin skal meta á hvaða hluta viðauka við samning þennan þessi nýja löggjöf hefur bein áhrif.”

Samkvæmt 93. grein þurfa slíkar ákvarðarnir vera samþykktar af öllum aðilum til að öðlast gildi.( Gr. 93.2. “Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna, sem mæla einum rómi, hins vegar.”)

Þetta þýðir að hvert EES-land hefur rétt til að neita að taka upp tiltekna ESB-löggjöf. Og þá er verið að tala um löggjöf sem er EES-tæk, því auðvitað kemur ekki til álita að innleiða ESB-löggjöf sem ekki er EES-tæk. Þessi réttur er í reynd staðfestur í grein 102.3 þar sem segir að “(S)amningsaðilar skulu gera sitt ítrasta til að komast að samkomulagi um málefni sem samningur þessi tekur til. Sameiginlega EES-nefndin skal einkum gera sitt ítrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við þegar upp koma alvarleg vandamál á sviðum sem falla undir valdsvið löggjafans í EFTA-ríkjunum.” Það er með öðrum orðum ekki gefið, að allir aðilar komist að sameiginlegri niðurstöðu.

…og hverjar verða afleiðingarnar?
Hverjar verða svo hugsanlegar afleiðingar þess að ríki neitar að taka upp ESB-löggjöf í EES-samninginn? Afleiðingarnar geta orðið nokkrar, bæði pólitískt og lögfræðilega.

Lögfræðilegar afleiðingar verða fyrstar þær að viðkomandi land þarf ekki að taka upp viðkomandi tilskipun og því ekki að innleiða efni hennar í lög. Það þýðir að borgarar og aðrir lögaðilar í EES-ríkjunum geta ekki sótt lagalegan rétt með tilvísun í viðkomandi tilskipun. Aðrar afleiðingar varða svo hvaða refsiaðgerðum, ef einhverjum, ESB getur hugsanlega beitt viðkomandi land.

Afleiðingarnar af því að land beiti neitunarvaldi sínu má lesa í grein 102.4. Í fyrsta lagi (gr.102.4) segir að nefndin skuli reyna að komast að einhverju samkomulagi innan 6 mánaða. Náist ekki samkomulag á því tímabili, þ.e. að viðkomandi ríki er alvara með að taka ekki upp beina löggjöf ESB eða aðra efnislega samhljóða, “skal litið svo á að framkvæmd viðkomandi hluta viðaukans, sem ákveðinn er samkvæmt 2. mgr., sé frestað til bráðabirgða nema sameiginlega EES-nefndin ákveði annað. Frestun af þessu tagi gengur í gildi sex mánuðum eftir lok tímabilsins…” (Gr. 102.5)

Neitun snertir aðeins viðkomandi hluta EES-samningsins
Þetta þýðir að sá hluti (viðauki) EES-samningsins sem tengist þeirri tilskipun sem viðkomandi ríki vill ekki taka upp, fellur úr gildi svo lengi sem viðkomandi ríki tekur ekki upp tilskipunina. Þá vaknar spurningin um hvaða hluti EES-samningsins kann að falla úr sambandi og hver tekur þá ákvörðun? Eins og áður segir er það hlutverk Sameiginlegu EES-nefndarinnar, eða eins og segir í gr 102.2 “Sameiginlega EES-nefndin skal meta á hvaða hluta viðauka við samning þennan þessi nýja löggjöf hefur bein áhrif.” Áliti nefndarinnar má svo skjóta til Evrópu- eða EFTA dómstólsins eftir atvikum.

Hin tímabundna uppsögn samningins tekur aðeins til þess hluta EES-samningsins sem sú gerð sem viðkomandi ríki neitar að taka upp áhrærir (sjá EES 2(1) a ) og því er ekki hægt, á grundvelli greinar 102, að segja öllum EES-samningnum eða öðrum hlutum hans. Það má því leiða að því rök, að aðeins megi segja upp tímabundið þeim hluta EES-samningsins sem hin umdeilda tilskipun kemur í staðinn fyrir eða sem tekur breytingum vegna tilskipunarinnar.

Þetta þýðir, t.d. hvað varðar neitun Norðmanna á að taka upp þriðju póst-tilskipunina að aðeins sá hluti EES-samningsins, sem snertir póstþjónustuna beint, viðauki XI, d-hluti, hættir að hafa gildi í Noregi. Það þýddi að Noregur væri laust undan samræmdum reglum ESB á póstmarkaði, því um leið hættu hinar tvær eldri tilskipanir ESB um póstmarkaðinn að gilda. Staðan á norskum póstmarkaði yrði þá sambærileg við önnur svið atvinnulífsins sem ekki hafa gengist undir sérstaka ESB samræmingu á löggjöf, og að grunnreglur EES-samningsins, þar með talið reglan um jafna meðferð, gilda áfram. Fyrir Norska póstinn þýðir það að dótturfyrirtæki hans í Danmörku og Svíþjóð verða ekki fyrir áhrifum af uppsögn þessa hluta EES-samningsins. Lögfræðistofan ARNTZEN de BESCHE Advokatfirma AS telur einnig að öðrum ríkjum ESB væri ekki heimilt að grípa til “hefndaraðgerða” þó svo að aðgangi þeirra að norska póstmarkaðinum væri hamlað með þessum hætti.

Að þeirra mati gilda viðbrögð sameiginlegu EES-nefndarinnar fyrir önnur ríki ESB; ESB talar með einni röddu, einnig í tengslum við erlend samskipti. Það gildir líka um samskipti sambandsins við EFTA-ríkin í gegnum EES-samninginn.

Hitt er svo annað mál að eftir að við höfum tekið upp löggjöf ESB í gegnum EES-samninginn, að þá erum við ofurseld þeim túlkunum sem EFTA-dómstóllinn eða Evrópudómstólinn kann að finna upp á.

Fælingarmáttur og lýðræði
Það er því ekki svo að Íslendingar, fremur en Norðmenn, séu skuldbundnir til að taka umyrðalaust upp allar gerðir ESB er varða innri markaðinn og aðra þætti EES-samningsins.

Þó hefur það lengi verið viðkvæðið og jafnframt fylgt sögunni að ef svo færi að Íslendingar beittu “neitunarvaldi” gagnvart upptöku EES-gerða að þá jafngilti það uppsögn á samningnum sjálfum. Í þessu hefur óneitanlega falist allnokkur fælingarmáttur. Þó er þetta viðhorf er rangt. Afleiðing þess, hefur hins vegar að mínu mati orðið sú að öll umræða um EES-samninginn og þá löggjöf sem við höfum tekið upp í kjölfarið hefur verið drepin í dróma. Fjölmiðlar hafa lengst af sýnt ESB og EES ákaflega lítinn áhuga, hvort sem er ESB sem fyrirbæri eða þeirri löggjöf sem tekin hefur verið upp á hverjum tíma. Ákaflega lítið hefur verið fylgst með störfum hinnar sameiginlegu EES-nefndar af fjölmiðlum, eða með fastanefnd EFTA, hvað þá með störfum hins nánast óþekkta EES-ráðs. Ráðið “skal taka stjórnmálalegar ákvarðanir sem leiða til breytinga á samningnum”.

Embættismenn og sérfræðingar með skilgreiningavaldið
Það er hlutverk hinnar sameiginlegu EES-nefndar að ákvarða hvort ESB-löggjöf skuli taka upp í samræmi við EES-samninginn og taka á ágreiningsmálum er varða framkvæmd samnings. Sameiginlega nefndin hefur ásamt Fastanefndinni, sér til fulltingis nokkrar undirnefndir og vinnuhópa lægra settra embættismanna, sem flestar eru starfræktar af EFTA, sem vinna alla grunnvinnu fyrir Fastanefndina og Sameiginlegu nefndina. Það er ekki ætlunin hér að fara nákvæmlega ofan í stofnanastrúkturinn í kringum EES (sjá nánar Handbók utanríkisráðuneytisins um EES,  heimasíðu EFTA  og Fjármálaráðuneyti ), heldur einungis að benda á hversu lokað þetta ferli er innan veggja þessa stofnanakerfis. Litlir vinnuhópar á vegum EFTA og ESB vinna vinnuna, skilgreina hlutina, þaðan er þeim vísað til efri laga kerfisins í Sameiginlegu nefndinni og Fastanefndinni og svo er eftir atvikum fjallað um gerða hluti í stjórnkerfinu heima, eins og t.d. í samráðshópi ráðuneytanna um EES.

Þaðan heyrist sjaldan gagnrýnin umræða eins og dæmin sanna, ekki frá embættismönnum né ráðherrum. Á Alþingi tekur utanríkismálanefnd EES-mál til umræðu, en sjaldan berast fréttir um ágreining þaðan. Og þegar EES-mál koma svo til atkvæða sárasjaldan nokkur umræða, ýtt er á hnappinn og málið afgreitt.

Fjölmiðlarnir sofandi
Á þessu eru þó undantekningar, eins og þegar Ögmundur Jónasson, þáverandi heilbrigðisráðherra, stöðvaði tímabundið framgang þjónustutilskipunarinnar og knúði í gegn í ríkisstjórn viðbótarályktun sem vernda á hagsmuni almannaþjónustunnar gagnvart tilskipuninni. Þjónustutilskipunin, sem er ein áhrifamesta tilskipun ESB í seinni tíð og olli gífurlegu uppnámi um alla Evrópu, náði ekki eyrum fjölmiðla hér á landi. Á árunum 2004 til 2006 þegar tilskipunin var rædd í Evrópu voru íslenskir fjölmiðlar uppteknari við að mæra íslenska fjármálafursta og í annarri naflaskoðun um ágæti íslensks efnahagslífs. Nánar verður fjallað um þjónustutilskipunina sjálfa á næstunni.
-phh

Úr EES-samningnum:

93. gr.

Sameiginlegu EES-nefndina skipa fulltrúar samningsaðila. Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skulu teknar með samkomulagi milli bandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna, sem mæla einum rómi, hins vegar.

 

102. gr.

1. Til að tryggja réttaröryggi og einsleitni EES skal sameiginlega EES-nefndin taka ákvörðun um breytingu á viðauka við samning þennan eins fljótt og unnt er, eftir að bandalagið hefur samþykkt nýja samsvarandi löggjöf bandalagsins, með það að markmiði að unnt sé að beita samtímis þeirri löggjöf og breytingunum á viðaukunum við samninginn. Bandalagið skal í þessum tilgangi tilkynna öðrum samningsaðilum í sameiginlegu EES-nefndinni eins fljótt og unnt er þegar það samþykkir réttarheimild um málefni sem fjallað er um í samningi þessum.

 

2. Sameiginlega EES-nefndin skal meta á hvaða hluta viðauka við samning þennan þessi nýja löggjöf hefur bein áhrif.3. Samningsaðilar skulu gera sitt ítrasta til að komast að samkomulagi um málefni sem samningur þessi tekur til.Sameiginlega EES-nefndin skal einkum gera sitt ítrasta til að finna lausn sem aðilar geta sætt sig við þegar upp koma alvarleg vandamál á sviðum sem falla undir valdsvið löggjafans í EFTA-ríkjunum.

 

4. Ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðauka við samning þennan, þrátt fyrir beitingu undanfarandi málsgreinar, skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla frekari möguleika á því að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins og taka nauðsynlegar ákvarðanir þar að lútandi, meðal annars að viðurkenna að löggjöf sé sambærileg. Taka verður slíka ákvörðun eigi síðar en við lok sex mánaða tímabils, frá því að málinu er vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar, eða á gildistökudegi samsvarandi löggjafar bandalagsins ef sá dagur er síðar.

 

5. Hafi sameiginlega EES-nefndin ekki tekið ákvörðun um breytingu á viðauka við þennan samning við lok frests sem settur er í 4. mgr. skal litið svo á að framkvæmd viðkomandi hluta viðaukans, sem ákveðinn er samkvæmt 2. mgr., sé frestað til bráðabirgða nema sameiginlega EES-nefndin ákveði annað. Frestun af þessu tagi gengur í gildi sex mánuðum eftir lok tímabilsins sem um getur í 4. mgr., þó ekki fyrir þann dag er samsvarandi gerð EB kemur til framkvæmda í bandalaginu. Sameiginlega EES-nefndin skal áfram leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri.

 

6. Ræða skal um raunhæfar afleiðingar þeirrar frestunar sem um getur í 5. mgr. í sameiginlegu EES-nefndinni. Réttindi og skyldur sem einstaklingar og aðilar í atvinnurekstri hafa þegar áunnið sér með samningi þessum skulu haldast 1). Samningsaðilar skulu, eftir því sem við á, ákveða hvaða breytingar þurfi að gera vegna frestunarinnar.

Margir halda að Ísland standi í samningaviðræðum um aðild að ESB. Bara svona að kíkja í pakkann dæmi og sjá hvað er í boði, og ef okkur líst ekki á það sem er í boði getum við hætt við aðild og fellt hugsanlegan samning í þjóð-aratkvæðagreiðslu. Þetta er mikill misskilningur. Eina leið Íslands til þess að fá aðild að ESB er með fyrirfram aðlögun á því regluverki ESB, sem við höfum ekki þegar tekið upp vegna EES-samningsins, áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild kemur.

35 Samningskaflar

Það er einfaldlega ekki hægt að „kíkja í pakkann“ og sjá svo til. Nú eru liðin tvö og hálft ár síðan Alþingi samþykkti tillögu þess efnis að Ísland skyldi sækja um aðild að ESB og á þeim tímapunkti vissu fáir, þar með talinn undirritaður, hvernig aðildarferlinu væri háttað. Eftir að rýnivinnunni lauk, þar sem borin var saman löggjöf ESB og Íslands, kom fyrst í ljós hvaða löggjöf þarf að breyta til þess að Ísland geti gerst aðili að ESB. Hafa þarf það í huga að það er Ísland sem ætlar að ganga inn í ESB, en ekki öfugt. Það þýðir að Ísland þarf að taka upp alla löggjöf ESB í öllum málaflokkum.35 samningskaflarÍ allt eru þetta 35 samningskaflar sem allir eiga sameiginlegt að á þeim eru svokölluð opnunarskilyrði og lokunarskilyrði. Þetta þýðir að til þess að hægt sé að hefja „samningaviðræður“ í hverjum og einum kafla þarf Ísland fyrst að uppfylla opnunarskilyrði hvers kafla fyrir sig áður en hægt er að hefja aðlögun að efni viðkomandi kafla. Aðlöguninni að regluverki hvers kafla lýkur svo ekki fyrr en Ísland hefur uppfyllt lokunarskilyrði hvers kafla fyrir sig og geri Ísland það, þá telst „samningaviðræðunum“ um viðkomandi kafla lokið og honum verður ekki breytt frekar eftir það, nema aðstæður breytist verulega. Ísland hefur þegar innleitt löggjöf ESB í átta samningsköflum í gegnum EES-samninginn og voru þeir kaflar fljótafgreiddir fyrir skemmstu. Þeir voru opnaðir og svo var þeim lokað sama daginn. Búið er að opna þrjá kafla til viðbótar, en þeir eru kafli nr. 5; Opinber innkaup, kafli nr. 10; Upplýsingasamfélagið og fjölmiðlar og svo kafli nr. 33, sem nefnist Framlagsmál.

Eftir standa þá 22 kaflar sem ekki er búið að opna, en í tveimur köflum til viðbótar hefur ESB lagt fram opnunarskilyrði sem Ísland hefur ekki orðið við enn sem komið er. Þetta eru kaflinn Byggðastefna og svo kaflinn um landbúnaðarmál og dreifbýlisþróun.

Ísland neitar að verða við opnunarskilyrðum ESB

Til  stóð að opna kaflann um landbúnað á síðasta ári og hefja um hann „viðræður“. Opnunarskilyrði ESB lágu fyrir sl. haust, þegar rýniskýrslan var komin fram. Á fundi samningahóps um landbúnaðarmál og dreifbýlisþróun, sem haldinn var fyrir um ári síðan, var lögð áhersla á að vinna við gerð samningsafstöðu Íslands yrði sett af stað og lokið eigi síðar en 1. maí 2011. Sú vinna fór í raun aldrei af stað og er með öllu óvíst að hún verði nokkurn tíma unnin. Landbúnaðarráðherra neitaði að verða við opnunarskilyrðum ESB á síðasta ári og sendi frá sér tilkynningu þess efnis að Ísland myndi ekki breyta núverandi landbúnaðarkerfi fyrr en þjóðin hefði samþykkt aðild að ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem var fullkomlega eðlileg ákvörðun.

Þetta hafði þær afleiðingar að engar „viðræður“ hafa farið fram um regluverk ESB varðandi  landbúnaðarkaflann, enda er það skilyrt af hálfu ESB að Ísland hefji aðlögun að þeim reglum sem gilda í landbúnaði í ESB á meðan samningskaflinn um landbúnað er í „viðræðuferli“.

Seint á síðasta ári barst bréf frá ESB sem hljóðaði á þá leið að þar sem Ísland hefði ekki hafið nauð-synlega aðlögun að landbúnaðarstefnu ESB væri ekki hægt að hefja viðræður við Ísland um þann kafla. Það að auki krafðist ESB nákvæmrar tímaáætlunar um það hvenær Ísland ætlaði að uppfylla opnunarskilyrðin. Þetta er ástæða þess að engar „við-ræður“ standa nú yfir um landbúnað-arkaflann og undirstrikar enn frekar aðlögunarkröfur ESB.

Hver voru opnunarskilyrðin?

Opnunarskilyrði ESB í landbúnaðarkaflanum voru fyrst og fremst þrjú. Eitt þeirra fólst í því að Ísland kæmi á fót svokallaðri greiðslustofu landbúnaðarins. Annað var að hafin yrði vinna að nákvæmum kortagrunni af öllum bújörðum í landinu, kortlagningu og mælingu á ræktun bænda – svokallað landupplýsingakerfi. Það þriðja var krafa um breytingu á fyrirkomulagi búreikninga, í þá átt sem gerist í FADN (e. farm accountancy data network).Greiðslustofa landbúnaðarins er hugsuð til þess að hafa yfirumsjón með greiðslu á landbúnaðarstyrkjum frá ESB þegar og ef til þess kemur að Ísland verði aðili að ESB.

Reiknað hefur verið út að miðað við umfang greiðslustofnana annara landa ESB muni 20-30 manns vinna við íslensku greiðslustofuna. Þetta er vegna mikillar skriffinnsku, skýrsluhalds og skoðunar á mánaðarlegum skýrslum frá bændum. Þess vegna þurfi svona marga starfsmenn til þess að fara yfir gögnin og reikna út styrki til hvers og eins bónda. Þess má geta að einungis þarf tvo starfsmenn í hlutastarfi til að reikna út beingreiðslur til allra bænda á Íslandi samkvæmt núgildandi beingreiðslukerfi. Enda er það mjög einfalt í framkvæmd.

Hægt er að taka dæmi af Króötum, en Króatía samþykkti aðild að ESB nú snemma á þessu ári eftir 10 ára aðlögunarferli. Í Króatíu eru íbúar um 4,5 milljónir. Áætlað er að fjöldi bænda þar í landi sé eitthvað á annað hundrað þúsund. Áætluð mannafla-þörf króatísku greiðslustofunnar er 518 manns. Kortagrunnurinn (landupplýsingakerfi) er hugsaður sem meginstoðin í því sem greiðslustofan á að reikna út. Það er að segja, þar sem megnið af landbúnaðarstyrkjum ESB er greitt út miðað við hvern hektara lands í ræktun þarf auðvitað að finna út hektaraumfang hvers og eins bónda á Íslandi, svo að kerfið virki eins og í ESB. Það er auðvitað gríðarlegt verk að taka loftmyndir af allri tún- og akurrækt á landinu, heimsækja allar jarðir, mæla og skrá nákvæma stærð túna á öllum býlum landsins.

Kortagrunnurinn verður síðan settur upp á rafrænan hátt. Ólíklegt þykir að þeir kortagrunnar sem þegar eru til og íslenskir bændur notafæra sér við t.d. áburðaráætlanir og fleira, séu nógu góðir fyrir greiðslustofuna. Allt verkið verður að vinnast frá grunni. Úthaginn íslenski er síðan alveg sérstakt viðfangsefni. Kostnaðurinn við þetta verkefni verður alveg gígantískur. Varðandi búreikninga þarf að taka upp sama kerfi og er notað í ESB, sem er nokkuð frábrugðið því sem notað er á Íslandi í dag.

Lokunarskilyrði ESB

Samninganefnd Íslands í landbúnaðarkaflanum var líka kynnt hver lokunarskilyrðin yrðu af hálfu ESB. Þau eru frekar einföld. Ísland þarf að sýna fram á það með óyggjandi hætti að nýja kerfið, sem áður er lýst, virki, með því að sýna það í verki – með öðrum orðum að taka landbúnaðarstyrkjakerfi ESB upp og það áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild kemur…

Er þá um eitthvað að semja?

Þetta eru auðvitað ekki neinar samningaviðræður, heldur ósköp einfaldlega fyrirfram aðlögun að ESB áður en þjóðin er spurð hvort hún vilji ganga inn í sambandið eða ekki. Því er ekki um neitt að semja.

Eina spurningin er hversu fljótir Íslendingar verða að laga sig fyrirfram að regluverki ESB. Það má öllum vera ljóst að þetta eru ekki samningaviðræður í hefðbundnum skilingi þess orðs heldur er þetta aðlögun. Margir halda enn að aðlögunin að ESB fari fram eftir að aðildarsamningur hafi verið sam-þykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu, en svo er aldeilis ekki.

Aðlögunin fer fram á meðan á aðildarviðræðum stendur og er í raun lokið áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kemur. ESB krefst þess að aðildarríkið geti sýnt fram á það, frá fyrsta degi aðildar, að það sé tilbúið til fullrar þátttöku í ESB sem fullgilt aðildarríki og enginn tími verður gefinn til aðlögunar að regluverki ESB eftir á. Þegar þjóðin fær síðan að kjósa um aðildarsamning stendur hún frammi fyrir orðnum hlut, sem erfitt getur reynst að vinda ofan af, segi þjóðin nei á kjördegi.

Reglur ESB um hvernig viðræðuferlið fer fram má finna í sérstökum  bæklingi frá árinu 2011 sem heitir „The European Union’s enlargement policy“ eða stækkunarstefna ESB. Í honum segir orðrétt (þýtt úr ensku):

„Í fyrsta lagi er mikilvægt að undirstrika það að hugtakið samningaviðræður getur verið misvísandi. Aðildarviðræður snúast um skilyrði fyrir og tímasetningar á upptöku umsóknarlands á reglum ESB, framkvæmd þeirra og beitingu – sem fylla 100 þúsund blaðsíður. Um þessar reglur … verður ekki samið.“

Eins og áður segir á eftir að opna 22 kafla og það eru engin smá mál – kaflarnir um frjálsa vöru og fjármagnsflutninga, samkeppnismál, fjármálaþjónustu, matvælaöryggi og dýra- og plöntuheilbrigði, sjávarútvegsmál, orkumál, skattamál, umhverfismál og neytenda- og heilsuverndarmál, svo að eitthvað sé nefnt. Þó svo að Ísland hafi uppfyllt einhver ákvæði í fyrrnefndum köflum í gegnum EES-samninginn standa eftir mörg „samningsatriði“ sem eftir er að uppfylla. Svo er auðvitað alveg eftir að taka kaflann um sjávarútveg fyrir, en eins og kunnugt er var hann, rétt eins og landbúnaðarkaflinn, undanskilinn í EES-samningnum á sínum tíma.

Mögulegur aðildarsamningur getur aldrei orðið að veruleika fyrr en Ísland hefur uppfyllt öll lokunarskilyrði allra samningskaflanna 35. Því er alveg ljóst að mjög langt er í land með að aðildarsamningur við ESB líti dagsins ljós og alveg klárlega ekki áður en kjörtímabil núverandi ríksstjórnar rennur út árið 2013. Fyrir alþingiskosningarnar 2009 settu nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar fram hugmyndir sínar um tímarammann á þessu ferli. Þar var gert ráð fyrir því að kosið yrði um aðildarsamning snemma á síðasta ári, 2011. Þá átti að taka upp evruna við hátíð-lega athöfn á Þingvöllum á 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar.

Þessar hugmyndir benda nú mjög eindregið til þess að það ágæta fólk hafi ekki haft hundsvit á því sem það var að tala um, nema að það hafi þá talað gegn betri vitund, sem er auðvitað ekki útilokað.

Allt um gang aðlögunarinnar að ESB má sjá á vef utanríkisráðuneytisins hér: http://esb.utn.is/, sem þessi grein er m.a. byggð á, auk samtala við aðila úr samninganefnd Íslands um landbúnaðarmál.

Ragnar Arnalds

Eftir Ragnar Arnalds – birtist í MBL 16. febrúar 2012

Margir hafa verið ginnkeyptir fyrir upptöku evru. Það er skiljanlegt með hliðsjón af þeim miklu sveiflum sem verið hafa á íslensku krónunni. En fæstir hafa áttað sig á því að þegar mörg ríki sem búa við mjög mismunandi aðstæður taka upp sameiginlegan gjaldmiðil myndast fyrr en síðar háskalegt misvægi, vegna þess að sömu vextir og gengi henta ekki öllum ríkjunum.

Þegar evran var sett á flot fyrir rúmum áratug var það gert í þeim póltíska tilgangi að efla ESB og lokka inn sem flest ríki. Þá vöruðu fjölmargir hagfræðingar við því að illa gæti til tekist ef ekki fylgdi annað með, m.a. samræmd stefna í efnahags- og fjármálum. Þessar hrakspár hafa nú ræst. Flestir virðast sammála um að evrukerfið sé meingallað. Gjaldmiðill sem aldrei tekur nokkurt mið af sveiflum sem verða í viðskiptakjörum, útflutningstekjum og almennri afkomu aðildarríkis verður á endanum hengingaról viðkomandi hagkerfis. Þetta er einmitt það sem gerst hefur í ýmsum ríkjum evrusvæðisins, einkum á jaðarsvæðum. Þjóðverjar stjórna evrusvæðinu og evran lagar sig ágætlega að þörfum þeirra. En jaðarríkin gjalda þess illilega hve takturinn í efnahagslífi þeirra er ólíkur því sem er hjá stóra bróður í Þýskalandi.

Langt er síðan farið var að reikna út hve mikið samræmi væri í sögulegu samhengi með hagsveiflum í ríkjum ESB-ríkja svo og á Íslandi og í Noregi, þ.e. hversu samhverfar (symmetric) sveiflurnar væru. Útreikningarnir hafa m.a. sýnt tvo mikilvæga þætti hagsveiflunnar, þ.e. viðskiptakjör og hagvöxt. Samræmið reyndist mest hjá kjarnaríkjum evrusvæðis en sveiflur í efnahagslífi Svíþjóðar, Danmerkur og Bretlands reyndust áberandi ósamhverfar miðað við evruríkin. Ísland og Noregur skáru sig þó algerlega úr. Í báðum þessum löndum hafa hagsveiflur reynst í furðulitlu samræmi við hagþróun á evrusvæðinu.

Þetta sýnir að Íslendingar og Norðmenn eiga ekkert erindi inn á evrusvæðið og gætu orðið þar fyrir stóráföllum vegna þess hve efnahagslíf þeirra er í litlum takti við evruríkin. Skýringin er augljós: engin þjóð í ESB er jafn háð sjávarútvegi og við Íslendingar. Stór hluti tekna og útgjalda atvinnulífsins er auk þess í öðrum myntum en evrum. En hjá Norðmönnum er það tvennt, sjávarútvegur og olíuvinnsla, sem veldur því að hagkerfi þeirra sveiflast með allt öðrum hætti en almennt er á evrusvæðinu.

Áróðurinn fyrir upptöku evru er af pólitískum rótum runninn jafnt hér á landi sem á meginlandinu og byggist ekki á hagfræðilegum rökum. Evrunni var óspart beitt sem tálbeitu til að lokka þjóðir inn í ESB. Þessa mánuðina sér þó fólk það svart á hvítu, hvílíkir ókostir fylgja því að reyna með sameiginlegum gjaldmiðli að tengja saman ólík hagkerfi sem eru mjög misjafnlega á vegi stödd. Sú tilraun er dæmd til að mistakast með skelfilegum afleiðingum eins og nú má sjá í Grikklandi, Írlandi og sennilega bráðum í Portúgal, jafnvel Ítalíu. Þessu hafa Svíar, Danir og Bretar áttað sig á fyrir löngu og eru nú ákveðnari í því en nokkru sinni fyrr að hafna evrunni.

Höfundur á sæti í stjórn Heimssýnar og er fyrrv. ráðherra.

Páll Vilhjálmsson

eftir Pál Vilhjálmsson

Einkenni sértrúarsöfnuða er að dauðahald í kreddur og kennisetningar sem veruleikinn hefur afhjúpað sem kjánaskap og vitleysu. ESB-sinnar á Íslandi eru haldnir þessu einkenni í ríkum mæli. Evrópusambandið sem Ísland sótti um aðild að 16. júlí 2009 er ekki lengur til. Klofningur er staðfestur milli þeirra tíu ESB-ríkja sem standa utan evru-samstarfsins og hinna  17 sem nota evru sem lögeyri.

Evrópusambandið er í upplausn; Bretar beita neitunarvaldi gegn því að evruríkin 17 leggi allt Evrópusambandið undir sig; smáríkið Grikkland stundar fjárkúgun þar sem upplausn evru-svæðisins er í húfi fái Grikkir ekki  lán sem þeir munu aldrei geta borgað tilbaka; Þjóðverjar heimta aukna miðstýringu á ríkisfjármálum allra aðildarríkja ef þeir eiga að borga draga gjaldþrota Suður-Evrópuríki að landi.

Vaxandi samstaða er meðal álitsgjafa, hagfræðinga og stjórnmálamanna í Evrópu að evran beinlínis stuðli að ójafnvægi í efnahagsbúskap aðildarríkja.  Til skamms tíma var litið á Þýskaland og Frakkland sem tvíeykið er drægi ESB-vagninn.  Hagvísar þessara stórvelda Evrópusambandsins stefna í andstæðar áttir. Atvinnuleysi minnkar í Þýskalandi, opinberar skuldir lækka og hagvöxtur eykst. Í Frakklandi eykst atvinnuleysi, opinberar skuldir hækka og það dregur úr hagvexti. Málsmetandi hagfræðingar og stjórnmálamenn í Frakklandi telja að við svo búið megi ekki standa – þjóðarhagsmunum Frakklands sé ógnað með evrunni.

Ábyrgðaraðilar Evrópusambandsins segja ítrekað að evran og Evrópusambandið verði að haldast hönd í hönd; falli evran fellur Evrópusambandi. Af þessu leiðir óhjákvæmilega að aðeins tveir möguleikar standa opnir Evrópusambandinu.

Í fyrsta lagi að bjarga evrunni með stóraukinni miðstýringu þar sem vald þjóðríkja til skattlagningar og fjárlaga er framselt til Brussel sem yrði höfuðborg nýs ríkis Stór-Evrópu. Í öðru lagi að vinda ofan af evrunni og þar með Evrópusambandinu.

Evrópusambandið mun fyrr heldur en seinna taka afstöðu til þessara tveggja kosta.  Hvorugur kosturinn er Íslendingum geðþekkur; við gætum aldrei orðið hluti af Stór-Evrópu meginlandsþjóðanna og algerlega tilgagnslaust er að sækjast eftir aðild að félagsskap sem ætlar að leggja sjálfan sig niður, verði það ofaná.

Sértrúarsöfnuður ESB-sinna hér á landi stingur höfðinu í sandinn og ræðir ekki grafalvarlega stöðu evrunnar og Evrópusambandsins. Ábyrgðaraðilar umsóknar Íslands standa ekki fyrir neinni umræðu um stöðu Evrópusambandsins og framtíðarhorfur.

Innan við þriðjungur þjóðarinnar kaus Samfylkinguna, sem síðustu þingkosningar bauð einn flokka aðild að Evrópusambandinu sem lausn við helstu vandamálum lands og þjóðar. Þrír stjórnmálaflokkar: Vinstrihreyfingin grænt framboð, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru með það á stefnuskrá sinni að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan.

Er ekki kominn tími til að taka utanríkismál lýðveldisins úr höndum sértrúarsöfnuðarins sem er með heimili og varnarþing í Samfylkingunni?

Greinin var birt í Morgunblaðinu 10. feb 2012

Tómas Gunnarsson

Tómas Gunnarsson skrifar

Það er óneitanlega jákvætt að þessi niðurstaða hafi fengist. Það hefur að vísu ekki skort fréttir undanfarin ár að Grísk stjórnvöld ætli að grípa til róttækra ráðstafana í efnahagsmálum, en því miður hafa þau orðið til lítils.

Nú tekur eurosvæðið við boltanum og ræðir hvort að nógu langt sé gengið og hvort grikkir fái 130 milljarða euroa (sem margir eru farnir að segja að sé of lítið).  Stór spurning er hvað Seðlabanki eurosvæðisins ætlar að gera, en hann er talin eiga í það minnsta í kringum 40 milljarða euroa í Grískum skuldabréfum.  Við eigum einnig eftir að sjá til hvaða ráðstafana Evrópusambandið ætlar að grípa til að fylgja málum eftir.  Persónulega yrði ég ekki hissa þó að ein af þeim fyrstu væri að fresta fyrirhuguðum þingkosningum sem fyrirhugaðar eru í apríl. Ég leyfi mér að efast um að stjórnmálaforingjarnir, eða Evrópusambandið treysti sér í þær.

Tölurnar sem koma frá Grikklandi eru ekki uppörvandi. Í gær birtust tölur um hvernig tekjur Gríska ríkisins hafa skroppið saman, 1. milljarð euroa vantaði upp á áætlanir fyrir janúar. Framleiðsla í landinu dregst saman á ógnarhraða og atvinnuleysi eykst stöðugt. Atvinnuleysi í nóvember var 20.9% en hafði verið 18.2% í október. Atvinnuleysi í nóvember 2010 var 13.9%. Atvinnuleysi ungs fólks var 48% í nóvember. (Byggt á tölum héðan og héðan).

Erlend fyrirtæki geyma helst ekki fé í Grikklandi yfir nótt (það gildir reyndar um fleiri lönd á eurosvæðinu), heldur eru fjármunir umsvifalaust fluttir til Bretlands, Bandaríkjanna eða Þýskalands. (sjá hér)

En þegar tölur yfir atvinnuleysi er skoðaðar er vert að hafa í huga að atvinnuleysisbætur í Grikklandi eru aðeins greiddar í 1. ár. Vaxandi hópur Grikkja hefur fallið út úr almannatryggingakerfinu og á ekki rétt á heilbrigðisþjónustu.

Fyrir 10 árum settu Læknar án landamæra upp starfsstöðvar í Grikklandi til að hjálpa umkomulausum innflytjendum sem streymdu þar inn. Nú segja samtökin að æ fleiri Grikkir leiti til þeirra með grunn heilbrigðisþjónustu. Samtökin hafa nú hafið dreifingu matvæla rétt eins og þau gera í þriðja heims ríkjum. Borgaryfirvöld í Aþenu starfrækja “súpueldhús” við ráðhúsið. Heimilislausum hefur fjölgað um 25% á síðustu 2. árum.

Fyrir stuttu komu Grískir bændur færandi hendi til Aþenu og dreifðu ókeypis á meðal borgarbúa 50 tonnum af kartöflum og lauk. Biðraðirnar leystust upp og til slagsmála kom.  (Hér er byggt á grein í Franska blaðinu Liberation - enska þýðingu má finna hér)

En það er ljóst að euroið hefur ekki tryggt stöðugleika í Grikklandi.  Euroið hefur ekki tryggt kaupmátt Grikkja. Euroið hefur ekki tryggt verðmæti fasteigna í Grikklandi.  En gengi þess hefur auðvitað verið nokkuð stöðugt, sem hefur gert þeim sem eiga umtalsverða fjármuna að flytja þá óskerta frá Grikklandi. Euroið hefur ekki aukið aga í Grískum efnahag, hvorki í ríkisfjármálum eða kjarasamningum. Grikkland hefur glatað samkeppnishæfni sínu og atvinnuleysi eykst sem aldrei fyrr.

Sameiginlega hafa euroið og efnahagsleg óstjórn komið Grikkjum á vonarvöl.  Hin pólítíska mynt Evrópusambandsins gengur ekki upp samhliða efnahagslegum veruleika Grikkja.

Forsætisráðherra Bretlands, David Cameron, segir að allar líkur séu á því að talsverður fjárlagahalli muni myndast hjá sambandinu. Þrátt fyrir víðtækar aðhaldsaðgerðir og kröfur um niðurskurð í ríkisútgjöldum þeirra aðildarríkja sem eiga í fjárhagsvandamálum, hefur ESB aukið útgjöld sín um 13%.

Breskir stjórnmálamenn hafa sagst ætla að stöðva allar nýjar greiðslur til sambandsins, þar sem þeir telja að allar slíkar greiðslur muni skapa frekari þrýsting á niðurskurð hjá breska ríkinu, sem þeir telja þegar vera komið að þolmörkum.

Meira um þetta má lesa í The Telegraph 

eftir Ásgeir Geirsson, varaformann Ísafoldar – félags ungs fólks gegn ESB-aðild

Evrópusambandið einkennist nú á dögum af óstöðugleika Evrunar. Angela Merkel og Nikolas Sarkozy fremstu menn þeirra þjóðríkja sem hafa hve mest vægi þjóðríkja innan vébanda Evrusvæðisins funda á viku fresti vegna óstöðugleikans. Út frá því spyr maður sjálfan sig, hvað um hin 15 ríkin sem hafa beina hagsmuni af þessum sameiginlega gjaldmiðli meginhluta Evrópusambandsins. Bretar hafa nú þegar ákveðið að segja sig frá þeirri nefnd er snýr að sambandinu sjálfu. Þó virðist sem markaðir virði þennan óstöðugleika lítils. Hvernig má það vera?

Evrópusambandið er sögulega á einkar áhugaverðum stað, þar sem nokkrar hugmyndir að lausn hafa komið fram  um björgun Evrunnar.  Í fyrsta lagi: Að auka vægi Seðlabanka Evrópu og gera hann að miðlægum banka alls þess svæðis sem um ræðir. Slíkt þýðir að vald er tekið frá  þjóðríkjum  og þeim meinað að hafa þá peningastefnu sem ríkin hafa beitt sjálf. Það er í eðli sínu afsal á völdum ríkja til að mynda sína eigin peningastefnu og dreifingu þeirra auðæfa sem ríkin búa að. Völd hins samevrópska seðlabanka minnkar vægi þeirra þjóðríkja sem standa á bak við evruna. Það í eðli sínu er framsal fullveldis og þeir sem eru hrifnir af þjóðríkjunum koma aldrei til með að hugnast þetta fyrirkomulag.

Tvískipting Evrópusambandsins: Mikil festa í peningamálum verður að vera til staðar til þess að ríki standist kröfur sambandsins til að fá að taka upp  Evru sem gjaldmiðil. Hér um ræðir sáttmála sem kallast Samstarf Evrópskra Seðlabanka (ESCB) sem öll ríki verða að ganga að við upptöku Evru. Þróunin virðist vera sú að kröfur þess sáttmála muni verða hertar fremur en linaðar. Til eru ríki sem hafa hafnað Evru, lönd á borð við Svíþjóð, Danmörku og Bretland. Taka verður þó tilit til þess að Sænska og Danska krónan eru beintengdar Evrunni í gegnum skriffinskuhandahlaup hagfræðinga og viðskiptafræðinga Evrópusambandsins. Þegar öllu er á botnin hvolft virðist sem auknar kröfur um forsendur  fyrir upptöku þessa gjaldmiðils  valdi því að verði torveldara fyrir ríki að ná þeim stöðugleika sem á væntanlega í náinni framtíð teljast æskileg til upptöku Evru. Þó kjósa þeir sem vilja viðhalda Evruni að líta ekki til þess grundvallar sjálfsstæðis hvers ríkis fyrir sig og hverfa aftur til þess sem var. Slíkt myndi fela í sér framsal á valdi Seðlabanka Evrópu aftur til þess þjóðríkja er byggja Evrópusambandið. Það gæti verið lausn á þeim yfirstandandi vanda, en menn sem stunda viðskipti á vettvangi Evrópu eru því gersamlega óssamála. Fljótandi gjalmiðill sem rekin er beint á eigin forsendum hvers ríkis fyrir sig hefur fáa kosti. Sjónarmið viðskiptamannana er ágætt út af fyrir sig en það verður þó væntanlega að lúta því að það sé sameiginleg peningastefna í álfunni eins og hún leggur sig. Því nú eiga mörg lönd sem þó ekki eru komin með Evru eða eru ekki hluti af sambandinu sjálfu engra annarra kosta völ heldur en hlaupa með Seðlbanka Evrópu og lúta hans stefnu í einu og öllu. Hví að flýta framsali á fullveldi til að bjarga þessu stóra vandamáli sem evran hefur lennt í ?

Hví eiga þau ríki sem hafa gætt sín í peningamálum að bjarga þeim sem hafa farið óvarlega?

Það hefur sýnt sig að Evran getur ekki staðið án sameiginlegrar peningastefnu og aukins miðlægs kerfis á vettvangi Seðlabanka Evrópu. Fjárfestar og fjármálakerfi Evrópu telja þann kost sem felst í upplausn Evrunar ekki fýsilegan þar sem slíkt myndi hafa gríðarleg áhrif á innri starfsemi fjármálakerfisins þar sem mestur hluti viðskipta fer nú fram í Evrum. Gamla fyrirkomulagið sem var við lýði fyrir tilkomu Evrunar, var nokkuð áhugavert þar sem þá fóru viðskiptin fram með Ameríska Dollaranum. Væri slæmt að fara aftur inn í slíkt umhverfi? Vissulega er staðan á þeim gjaldmiðli ekki góð sem stendur en sú leið myndi þó ekki afsala ríkjum sitt fullveldi, á sama hátt og Evran hefur fyrir hvert ríki fyrir sig.

Nú spyr ég: Er sú aukna miðlæga stjórnsýsla sem felst í því að flytja vald frá þjóðríkjunum sem halda Evrunni uppi í Seðlabanka Evrópu æskileg þróun? Talsmenn þeirra sem halda vilja uppi heiðri Evrópusambandsins hér á landi hafa ekki hafnað þessari leið til björgunar Evrunar. Hvar viljum við hafa grundvallar penninga valdið og grundvallar ákvarðanatöku er snýr að þeirri peningstefnu sem er viðhöfð hverju sinni? Ég kýs fremur að lúta þeirri peningastefnu sem þjóðríkið setur sér fremur en því miðlæga kerfi sem farið er fram  á vettvangi Evrópusambandsins. Við verðum einnig að taka tilit til þess að staða þjóðríkjana virðist fara vesnandi. Má þar nefna lánshæfismat níu Evrópuríkja þar sem Frakkland fer fremst á meðal “jafningja”. Höldum völdunum heima og stígum varlega til jarðar þegar kemur að þeim gjaldmiðli sem snýr að Evrópu umræðunni. Sá óstöðugleiki innnan vébanda sambandsins er ekki til þess fallinn að vekja traust á því öngþveiti sem virðist vera í gangi á þessari stundu. Lausn þeirra verður að auka vægi seðlabankans og taka þar með fram fyrir hendurnar á stjórnvöldum þjóðríkjanna í mótun peningastefnu.

Greinin var birt í Morgunblaðinu fimmtudaginn 2. febrúar 2012

Gunnar Bragi Sveinsson

eftir Gunnar Braga Sveinsson, þingmann Framsóknarflokksins

Það er freistandi fyrir óvandaða stjórnmálamenn, fræðimenn og aðra  sem telja sig þurfa að koma óorði á pólitíska andstæðinga að kenna þá við þjóðernisöfgar. Þetta bragð er þekkt í ríkjum þar sem Evrópuaðild er rædd, þ.e. að talsmenn ESB aðildar reyna að mála andstæðinga sína upp sem þjóðernisöfgamenn.  Til stuðnings þessu eru tínd til ýmis alvanaleg atriði eins og notkun íslenska fánans, sýningar á þjóðaríþróttinni og það að talað sé um tækifæri Íslands í framtíðinni á jákvæðan hátt. Í kjölfarið koma svo samlíkingar við fasisma og þjóðernisáróður þýskra nasista, sem í næstu setningu er svo minnt á að sé einmitt það sem ESB var upphaflega stofnað til að sporna gegn. Þannig gefur rökfærslan í skyn að þeir sem séu á móti ESB séu með þjóðernisöfgum og áróðri.

Hið þjóðernissinnaða Evrópusamband

Þetta eru auðvitað þægileg og hentug stóryrði, sérstaklega nú þegar óhamingju ESB sinna verður allt að vopni í skuldakreppunni í Evrópu og óvissunni um framtíð ESB. En sannleikurinn er allt annar. Í örvæntingu sinni gleyma þeir hversu mikla þjóðernistilburði Evrópusambandið sýnir sjálft. Evrópusambandið sýnir nefnilega mikla tilburði til að koma fram sem þjóðríki og gengur í raun miklu lengra en t.d. nokkur íslenskur stjórnmálaflokkur við að koma inn þjóðernishugsun hjá íbúum sambandsins og vonbiðlum þess.

Ýmis dæmi má nefna um þetta. ESB sinnar segja t.d. að notkun íslenska fánans sé merki um þjóðernisöfgar ESB andstæðinga. Í því sambandi má benda á að ESB leggur mikla áherslu á hinn bláa, stjörnum prýdda fána sinn. Fáninn er mikið notaður í ESB ríkjunum, í raun mun meira en íslenski fáninn er notaður á Íslandi, t.d. er honum flaggað allt árið við stjórnarbyggingar í mörgum ríkjum og er t.d. notaður á númeraplötur bíla. Ekki er langt síðan að kommissararnir í Brussel vildu að íþróttamenn allra ESB landanna bæru stjörnufánann á búningum sínum, en sú tillaga hefur reyndar farið öfugt ofan í aðildarríkin. ESB hefur auk þess sinn eigin „þjóðhátíðardag“ og eigin „þjóðsöng“. Allt eru þetta hefbundin þjóðernistákn sem ESB heldur óspart á lofti til að innprenta þegnum sambandsins þá hugsun að þeir séu þegnar hins yfirþjóðlega Evrópuríkis. Ein þjóð í einu ríki.

Fyrir utan þessi augljósu merki um þjóðernishugsun ESB (sem eru vissulega kaldhæðnisleg í ljósi uppruna sambandsins) eru ótaldir hinir gríðarlegu fjármunir sem Evrópusambandið veitir ár hvert til verkefna sem uppfylla markmiðið um að innræta íbúum álfunnar hugsjónina um hið sameinaða Evrópuríki. Nærtækasta dæmið eru aðlögunarstyrkirnir sem ESB veitir Íslandi, sem skýrt er kveðið á um að skuli vera jákvætt sýnilegir í íslensku samfélagi. Önnur dæmi eru t.d. að ESB greiðir 5% af framleiðslukostnaði sjónvarpsefnis með „Evrópu-jákvætt“ innihald, fræðimenn fá greitt fyrir fyrirlestra sína ef innihaldið sýnir sjónarmið ESB og að fríblöðum sem fjalla um ágæti ESB er dreift á millijónir heimila í aðildarríkjunum árlega. Það er því leitun að nokkru þjóðríki sem í dag ver jafn miklum fjárhæðum til „þjóðernisáróðurs“ og Evrópusambandið.

Kafteinn Evrópa og krakkarnir

Þó er nú líklega lengst gengið gagnvart börnunum. Eins og áróðursmeistarar fyrri áratuga veit Evrópusambandið að lykillinn að árangri er að ala upp hugsjónafólk frá unga aldri. Sambandið eyðir mikilli orku og fjármunum í útgáfu á kynningarnámsefni um ESB sem dreift er frítt í aðildarlöndunum, allt frá Evrópulitabókum fyrir leikskóla upp í glansbæklinga sem dásama samvinnu ESB ríkjanna fyrir eldri börn. Þá er ótalið fyrirbærið „Captain Euro“, eða Kafteinn Evrópa, (www.captaineuro.com)  teiknuð ofurhetja sem í nafni „Tólfstjörnu-stofnunarinnar“  berst gegn óréttlæti og glæpamönnum sem vilja sundra Evrópu“ Er 21.öldin gengur í garð breytist heimurinn hraðar en nokkru sinni fyrr. Gamalt skipulag hverfur og nýtt  tekur við en því fylgir óvissa um framtíðina. Í þessu umhverfi stöðugra breytinga hefur Evrópusambandið, samband velmegunar og nýsköpunar, komið fram sem risaveldi á heimsvísu. Tólfstjörnu stofnunin var sett á laggirnar til að verja öryggi Evrópu og verja markmið sambandsins… þar sem einn hugrakkur maður heldur eilífri árvekni,  KAFTEINN EVRÓPA, evrópska ofurhetjan!“

Ef það að flagga íslenska fánanum er talið vera þjóðernisöfgar, hvað myndu ESB sinnar þá segja um það ef „Kafteinn Ísland“ kæmi fram á svipuðum forsendum og þarna? Það er staðreynd að draumaland ESB sinna er eitt skýrasta dæmi sem þekkist í dag um þjóðernisáróður. Það að ekki er um þjóðríki að ræða heldur samband þjóðríkja gerir áróðurinn ekkert betri eða öðruvísi, heldur gerir hann bara öflugari og lævísari gagnvart börnum á mótunaraldri. Kafteinn Evrópa er lýsandi sæmi um lævísan áróður.

Greinin var birt í Fréttablaðinu á dögunum

G. Tómas Gunnarsson skrifar

Á vefsvæði Breska blaðsins The Independent má í dag finna stutt álit ýmissa hagfræðinga og stjórnmálamanna um framtíð eurosins, undir fyrirsögninni: “The experts’ view on the euro’s future: it doesn’t have one.”

Álitin eru fengin úr greinum og viðtölum sem finna má í blaðinu (en ég gat ekki fundið á vefsvæðinu) við þekkta hagfræðinga og stjórnmálamenn. Flestir þeirra voru svartsýnir á framtíð eurosvæðisins, þó að þeir telji að Grikklandskrísan verði því ekki að falli. Þeir virðast telja hinn nýja “Mánudagssáttmála” (EFC – European Fiscal Compact) “Sambandsins” illframkvæmanlegan. Þeir tala um of harðan niðurskurð, sem hamli vexti og ekkert hafi verið gert til að leysa jafnvægis og samkeppnisvanda innan myntbandalagsins.

Til lengri tíma litið sáu “sérfræðingarnir” fyrir sér minna eurosvæði með Þýskaland sem miðpunkt, en lönd eins og Grikkland, Portúgal, Ítalíu og Írland utan við.

Eina sterka rödd bjartsýni úr hópi álitsgjafanna kom frá Olli Rehn, eurokommissar “Sambandsins”, það kemur ef til vill lítið á óvart.

En hér koma stutt sýnishorn úr því sem haft er eftir “sérfræðingunum”:

The euro zone is a slow-motion train wreck. Not only Greece, other countries as well are insolvent. There’s a 50 per cent probability that over the next three to five years the euro zone will break up. Not all the members are able to stay. Greece and maybe Portugal may exit the euro zone – Greece within the next 12 months. Portugal may take a while longer. This doesn’t look like a G20 world it looks like a G-Zero world because there is no agreement on global imbalances, how to change the international monetary system, international trade, banking regulation, on all the fundamental issues.

- Nouriel Roubini, prófessor í hagfræði, a.k.a. Dr. Doom, a.k.a. Permabear

The fundamental problem that has not been addressed is that there is no growth plan for Greece. Even if you give them a new loan they have no means of paying it back. The markets seem to have priced in an orderly default.

- Danny Blanchflower, prófessor í hagfræði

The euro cannot survive in its current format. That either means a collapse is inevitable or there needs to be rapid moves to political union. The way I would characterise it is: who tires first? Does the periphery tire of austerity? Does the market tire of buying the debt and demand much higher interest rates? Do the core tire of providing assistance?

I think the euro is fundamentally flawed. Normally good economics is good politics. Good politics is not always good economics. And the euro has been driven by politics from the very beginning. Therefore for the euro to survive it needs the politics to really change. But if it’s left to the economics then the euro will collapse.

- Gerard Lyons, hagfræðingur

In my view in the short term there is the political will to get over the current Greek crisis and the amount of money that the ECB has made available to European banks is helping to avoid another credit crisis.

But the question is what happens later. What people have not realised is that the underlying debt levels of Greece, Italy, Portugal, Spain and Ireland are still too high to be sustainable. This means the pressure won’t go away and that will be the make or break of the euro project.

I also don’t think that the fiscal compact will work at all. The EU, led by Germany, says it will be imposing all sorts of restrictions on what is being spent by eurozone countries but that creates a democratic deficit.

- Vicky Pryce, hagfræðingur

We remain in the acute phase of the crisis; the prospect of a meltdown of the global financial system has not been removed. The trouble is that the cuts in government expenditures that Germany wants to impose on other countries will push Europe into a deflationary debt trap.

Reducing budget deficits will put both wages and profits under downward pressure, the economies will contract, and tax revenues will fall. So the debt burden, which is a ratio of the accumulated debt to the GDP, will actually rise, requiring further budget cuts, setting in motion a vicious circle.

- George Soros, fjárfestir

I don’t think anyone can realistically say that the eurozone will survive with its present membership and the longer the inaction goes on the greater the chance that one or more countries will be forced out.

Anything that leaves Greece with 120 per cent debt to GDP is unsustainable and there are ominous signs for Spain as well.

A policy of austerity alone will not work – especially a policy of austerity which is imposed from abroad and decided upon by judges rather than elected politicians.

- Alistair Darling, fyrrverandi fjármálaráðherra Bretlands

I have a fairly clear view, probably wrong, that in the long run the eurozone will not work. It is not fit for purpose and was possibly the biggest policy mistake since 1945

I think the reason it will not work is not really the crisis we have now but a crisis of competitiveness.

Italy, Greece, Spain and Portugal are not competitive enough compared to Germany and I just do not believe that the degree of austerity and deflation required to make them competitive will be politically acceptable.

In the immediate future I think it is possible the eurozone will get through this year – although perhaps not with Greece – because there is such political will behind this venture.

- Lord Lamont, fyrrverandi fjármálaráðherra Breta

The eurozone is fundamentally flawed and can’t work. This is something that is now clear. But it is something that once you are in it is very hard to get out of.

The cleverer architects of the euozone realised that monitory union could not work without complete political union. That is not a disreputable thing to want. The snag is that the people of Europe don’t want it as you see with Greece at the present time. You cannot impose a political union against the wishes of the people – at least in countries which call themselves democracies. If you cannot impose political union then the monitory union is not going to work.

- Nigel Lawson, fyrrverandi fjármálaráðherra Breta

The reality is that too many countries joined the euro in the first place and ultimately without dramatic change they can’t probably survive. But I don’t think that is an issue for this year because the policy makers have ring-fenced the contagion and you wouldn’t get all this staggering amount of fuss about making sure Greece stays in the euro only for them to turn round in two months time and say we’re pulling out.

- Jim O´Neil, stjórnarformaður eignastýringar Goldman Sachs

I don’t think that the eurozone in its present form can survive.

The question then is where you draw the line. I am very clear what the core is: It is Germany, Austria, Finland and Benelux and Denmark. For economic reasons you probably not want France but for political reasons you can’t keep them out. The next question is whether Italy is in or out.

My political view remains that while the German people would fund the recapitalising of their own banks I’m not sure they would hand money to the Italians.

- Lord Ashdown, fyrrverandi formaður Frjálslyndra demókrata

The key over the next few months is the extent to which the eurozone and the ECB can bolster confidence so that the problems that there are in Greece and Portugal don’t spread to Italy and Spain – two countries where the size of the debt and the refinancing and interconnectedness within the European banking system are such that if you end up with a breakdown in confidence it is going to be very difficult to repair.

- David Laws, fyrrverandi aðstoðarfjármálaráðherra Bretlands

Far from being over, I fear the eurozone crisis is this year entering a more chronic, drawn out but equally dangerous phase.

While the bouts of market turmoil which characterised the crisis of last year may have receded – at least for a time – don’t be fooled. The underlying pressures have not gone away. There is still no plan for Greece. And endless summits have still not got to grips with what needs to be done to properly restore market confidence, stop contagion spreading and promote growth.

And look at what is happening to growth, unemployment and debts. The credit rating agency Standard and Poor’s got it right when, in downgrading France and others last month, they said ‘austerity alone risks becoming self-defeating’.

- Ed Balls, “skugga”fjármálaráðherra Bretlands

The eurozone is not going to collapse and I don’t think there will be any departures this year or probably at all. The basic reason for that is that if any eurozone member was allowed to fall out it would have a really damaging effect which nobody wants – not even the strongest economies.

Gradually the eurozone members are putting together a series of measures which combine discipline with support. It’s not finished yet but it’s going in the direction which will prevent breakdown.

My regret is that the only formula that is being employed by most states in Europe is really pressing down heavily on growth.

Everybody sensible knows that without growth deficit reduction will be so far in the distance that it will cease to have any effect as a motive. People in democracies will accept austerity if its undertaken with manifest justice. But if it is undertaken in a punishing way without fairness there is resentment and resistance.

- Neil Kinnock, fyrrverandi meðlimur í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og fyrrverandi formaður Breska Verkamannaflokksins

The euro is here to stay and will emerge stronger from the current crisis.

The events of the last two years have created the conditions for us to strengthen its foundations decisively.

We have put in place new rules to greatly strengthen our capacity to ensure sound public finances.

We have introduced systems to detect and prevent macroeconomic imbalances – such as house price bubbles – that threaten stability.

This is about learning the lessons of the past. That is also why we are undertaking a root-and-branch overhaul of financial regulation and supervision.

Europe must cut public debt levels to restore confidence – while avoiding cuts in areas essential to future growth like education and research. This must be matched by structural reforms to tackle youth unemployment, support small businesses and complete the single market.

For countries most vulnerable to the crisis, we are strengthening our firewalls so as to give them the space to put their own houses in order.

We are undertaking nothing less than an economic reformation of Europe. Step by step, we are creating financial stability and the conditions for sustainable growth and job creation.

- Olli Rehn, varforseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, “eurostjóri”.

eftir Vigdísi Hauksdóttur, þingmann Framsóknarflokksins

Eitt höfuðeinkenni EES samningsins er fjórfrelsið. Fjórfrelsið er hugtak sem vísar til frelsis til flutninga á fólki, varningi, þjónustu og fjármagns inna Evrópska efnahagssvæðisins. Öll mismunun er bönnuð og jafnræði verður að vera í heiðri haft. Hafa fallið margir dómar hjá aðildarríkjum ESB, hjá Evrópudómstólum og dómstólum hér á landi sem reynt hefur á þessa mismunun.

Því skítur skökku við að nú liggur fyrir þinginu frumvarp til laga um skatta og gjöld vegna styrkja úr sjóði er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB sem beinlínis lögleiðir mismunun einstaklinga og lögaðila eftir ríkisfangi. Þessir styrkir sem áætlað er að taka á móti eru um 5.000 milljónir króna. Markmið IPA-kerfis Evrópusambandsins er að styrkja innviði umsóknarríkja ESB með uppbyggingu stofnana, eflingu milliríkjasamstarfs og styrkingu efnahags- og félagslegrar þróunar sem og byggðaþróunar. Í frumvarpinu er skilyrt að IPA-aðstoð renni ekki til greiðslu skatta, tolla, aðflutningsgjalda, virðisaukaskatts eða annarra gjalda af sambærilegum toga. Nánar tiltekið varða þessi ákvæði alla aðila, hvort heldur er einstaklinga eða lögaðila, sem samið er við um að veita þjónustu, framkvæma verk eða útvega búnað eða annan varning og greitt er fyrir með IPA-aðstoð. Einstaklingar ESB ríkjanna – sem ekki eru búsettir hér á landi – en samið er við um að veita þjónustu eða vinnu sem fjármögnuð er af IPA – styrkjunum skulu ekki greiða tekjuskatt og útsvar af starfi sem unnið er á grundvelli slíks samnings. Sama á við um lögaðila sem ekki hafa staðfestu/heimilisfesti hér á landi. Þessi undanþága á ekki við um vinnu eða þjónustu einstaklinga og lögaðila sem eru búsettir hér á landi eða hafa hér staðfestu/heimilisfesti – þeir eru skattskyldir af hagnaði og/eða tekjum eftir almennum skattareglum hér á landi. Að auki skulu persónulegir munir og búslóð nánustu fjölskyldu einstaklinga búsettra erlendis sem ráðnir eru á grundvelli IPA – styrkjanna skulu við innflutning undanþegnir tollum, aðflutningsgjöldum, sköttum og öðrum gjöldum, þeir skulu þó ekki njóta diplómatískra réttinda.

Þetta er dæmalaus mismunun – og ég spyr – hvers eiga innlendir einstaklingar og lögaðilar að gjalda? Ekki er nokkur leið að keppa við þá innrás sem verið er að lögleiða með frumvarpi þessu. Fái einhverjir innlendir aðilar eða lögaðilar að taka þátt í IPA verkefni þá er komin upp sú staða að hlið við hlið starfi einstaklingar/fyrirtæki – ESB þegninn/fyrirtækið borgar ekki skatt – en sá sem hefur heimilsfesti hér á landi borgar skatt.

Ríkissjóður verður af gríðarlegum tekjum vegna skatt – og tollfrelsisákvæða frumvarpsins enda segir í greinargerð með frumvarpinu að ekki hafi verið lagt mat á það hvað undanþágur þær sem mælt er fyrir um í frumvarpinu gætu þýtt í minni skatttekjum ríkissjóðs frá því sem annars hefði orðið og að slíkt mat væri afar erfitt í framkvæmd, m.a. vegna þess að ekki liggur fyrir hvernig verk sem unnin verða samkvæmt IPA – styrkjunum munu skiptast milli innlendra og erlendra ESB-verktaka. Eins og ég sagði í fyrri grein minni um IPA – styrkina, þá eru þessir samningar fjandsamlegir íslensku samfélagi.

Greinin var birt í Morgunblaðinu 1. febrúar 2012, og má einnig finna á vefsíðu Vigdísar vigdish.is