Þó svo að aðild Svíþjóðar að ESB ekki hefur verið rædd í dágóðan tíma í landinu er baráttu vilji hreyfingarinnar enn fyrir hendi.Það þótti sérstakt fagnaðarefni að samtök sænskra krata gegn ESB aðild skulu vera endurvakin, en fjöldi efasemdamanna um ágæti aðild landsins að ESB hefur farið vaxandi.

Endurvakning samtaka sænskra krata gegn ESB-aðild þykir mikil tíðindi, sérstaklega í ljósi þess að flokkur krata (Socialdemokraterna) hefur ávallt verið mikill stuðningsaðili sænskrar aðildar.

Voru málefni Íslands meðal annars rædd á fundinum og vakti staða Íslands mikin áhuga fundargesta.

Kosningarnar í Frakklandi og  og óljós loforð sósíalistans Francois Hollande um að auka skuli umsvif hins opinbera hefur glætt umræðuna um kreppuviðbrögð Evrópusambandsins.

Vinstrisinnaðir ESB-sinnar hafa löngum stillt evrópsku efnahagskerfi  upp sem skynsamlegum kapítalisma og „velferðarkapítalisma“, eðlisólíkum hinum ameríska, stjórnlausa. Í upphafi fjármálakreppunnar 2008 hældust þeir yfir hinu stýrða markaðskerfi með ríkisafskiptum hér austanhafs. Töldu að það myndi ekki lenda í forarvilpum frjálshyggjunnar í  „villta vestrinu“.

Sú trú brást. Það er ekki Atlantshafið sem skilur að „velferðarkapítalisma “ og frjálshyggjukapítalisma. Sú tvískipting er á milli tveggja tímaskeiða. Keynesismi óx fram í fyrri heimskreppu og gerði það reyndar óháð Keynes. Stefnan var afleiðing af stéttabaráttu, umbótabaráttu lýðsins. Síðan var það Keynes sem setti hana í kerfi, stefnu um virkt ríkisvald sem vinnur gegn hagsveiflum: hallarekstur ríkissjóðs og aukin ríkisumsvif á samdráttartímum en niðurskurður útgjalda og niðurkæling hagkerfis á þenslutímum. Þessi hugsun var andstæð frjálshyggjuhugsuninni um sjálfstýrðan markað sem jafnan býr til sína eigin eftirspurn.

Sérstaklega á fyrstu áratugum eftir stríð varð keynesismi ríkjandi hagstjórnarskipan vestrænna auðvaldsríkja. Hún var fast studd af evrópskum mið-vinstriflokkum og bandarískum demókrötum, og allra dyggast af sósíaldemókrötum og verkalýðshreyfingu sem laut þeirra stjórn og hafði eflst í kreppunni. Þessi „gullöld kapítalismans“ bauð þannig upp á stéttasamvinnu og sveiflujöfunarstefnu á Vesturlöndum. Auðvaldið hafði „efni á“ umbótum enda hótaði lýðurinn annars byltingu. Farið var að skrifa í sögubækur að Keynes hefði fundið meðalið við stjórnleysi markaðarins.

En upp úr 1970 náði kreppa auðvaldskerfisins aftur vestrænum hagkerfum. Bandaríska kerfið fór enn fremur að mæta vaxandi samkeppni. Þá fann auðvaldið út að keynesismi svaraði ekki lengur hagsmunum þess. Og sósíalisminn var á undanhaldi. Við tók stórsókn markaðshyggjunnar, fyrst undir forustu Tatchers og Reagans, gegn „velferðarkapítalismanum“. Boðað var afskiptaleysi ríkisvaldsins og markaðslausnir. Smám saman fylkti stjórnmálastéttin sér um frjálshyggjuna, ekki síst kratarnir – og keynesisminn hvarf.

Allt frá Rómarsáttmálanum 1957 og þó enn frekar frá Maastrichtsamkomulaginu 1993 hefur markaðshyggjan verið grundvöllur Evrópusamrunans. Í fyrsta lagi: markaðslausnir í samfélagsmálum, allt sem hindraði samkeppni varð illa séð, t.d. ríkisumsvif eða ströng vinnulöggjöf. Í öðru lagi: alþjóðleg verkaskipting (hnattvæðing), þ.e.a.s. frjálst flæði fjármagnsins vöru, vinnuafls og þjónustu milli landa. ESB varð verkfæri frjálshyggjubyltingar í Evrópu, líkt og GATT og Heimsviðskiptastofnunin voru það á heimsvísu.

Svo kom kreppan yfir hinn markaðsvædda heim 2007-8 eins og syndaflóð, byrjaði í fjármálageiranum og færðist þaðan til framleiðslunnar. Þá risu upp kratar og formæltu frjálshyggjunni. Steingrímur J Sigfússon skrifaði seint í September 2008: „Hvað erum við að upplifa þessa dagana? Eru það ekki ragnarök nýfrjálshyggjunnar, hins óhefta græðgiskapítalisma sem á endanum er að kollsigla sjálfan sig?“ („Ragnarök nýfrjálshyggjunnar“ Mbl. 18. sept 2008).

Vinstri menn trúðu á „nýtt upphaf“. Björgun fjármálakerfisins og efnahagskerfisins sat þó fyrir. Kreppu bankanna var svarað með miklum ríkisframlögum til að bjarga þeim. Af því hlaust mikill skuldavandi þjóðríkja, og í framhaldinu niðurskurður ríkisútgjalda. Vægðarlaus. Kreppuviðbrögðin endurspegla núverandi styrkleikahlutföll stéttanna. Kreppunni er velt á alþýðu. Evrópskir kratar eiga engin ný ráð, né demókratarnir vestan hafs. Það skiptir nákvæmlega engu máli hvort við völd sitja hægri eða svonefndar vinstri stjórnir. Auðvaldið ræður.

Sem stendur er enginn keynesismi í augsýn. Bandaríski keynesistinn Paul Krugman andvarpaði í New York Times í júlí sl.: „Hugsið um það: Hvar eru hin stóru opinberu vinnuverkefni? Hvar eru herskarar opinberra starfsmanna? Í reynd eru opinberir starfsmenn hálfri milljón færri nú en þegar Obama komst til valda“ („No, we can´t? Or Won´t?“, NYT, 10 júlí 2011). Og hvað þá um Evrópu? Leiðtogafundir ESB 30. jan. og 2. mars samþykktu sem lög nýjan fjármálasáttmála. Þar kemur fram að ríkishalli aðildarríkja megi ekki fara yfir 0.5%. Fari hann yfir 3% eru viðlagðar þungar sektir. Danska Information dró rétta ályktun: „Leiðtogafundur ESB samþykkti að úthýsa meginþáttum velferðarhagfræði-kenninga breska hagfræðingsins Keynes af evrópska meginlandinu… Fjármálasáttmálinn útilokar ríkisstjórnirnar frá því að fjármagna fjárfestingar með ríkishalla og þvingar þær til að finna aðrar leiðir.“ („Finanspagt: Forfatningsforbud mod fornuft“, information.dk 30. jan 2012).

Þetta er aldeilis ekki kreppa frjálshyggjunnar. Það er auðvaldskerfið sjálft sem er í kreppu. Frjálshyggjan hefur hins vegar styrkt sig fremur en hitt, og í Evrópu alveg sérstaklega. AGS og ESB eru samstíga. Steingrímur og Jóhanna ganga í þeim takti. Munurinn á bandaríska efnahagskerfinu og því evrópska er lítill og óðum að hverfa. Auðvaldið fer sínu fram, eins í kreppum. Draumur evrópuvinstursins á sér enga stoð og er í eðli sínu tragískur.

Makríllinn hóf göngu sína á Íslandsmið fyrir nokkrum árum og skýrist það líklega af langtímabreytingum á veðurfari. Árið 2011 voru útflutningsverðmæti makríls 24 milljarðar króna. Aðeins þorskurinn skilaði þjóðinni meiri verðmætum úr sjó. Ísland stendur nú í deilu við Evrópusambandið vegna makrílsins.

Lengi vel tregðaðist sambandið við að viðurkenna fullveldisrétt Íslendinga og vildi einhliða skammta okkur hlutdeild í veiðunum. Möguleg skýring á afstöðu Brusselmanna er að ríkisstjórn Íslands sótti um aðild að Evrópusambandinu. Pólitísk framtíð annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, er háð því að Ísland verði aðili að ESB.

Hafrannsóknastofnanir á Íslandi, Færeyjum og Noregi áætla að rúm milljón tonn af makríl hafi gengið á Íslandsmið árið 2010. Vísbendingar eru um að makríllinn hrygni hér við land og verði við það staðbundinn stofn en ekki flökkustofn. Evrópusambandið og Noregur tóku sér rúmlega 90 prósent af ráðlögðum heildarafla. Ísland og Færeyjar áttu að skipta með sér afganginum. Sanngjarn hlutur Íslendinga er á bilinu 16 til 20 prósent og var þeirri kröfu haldið fram – í það minnsta af fyrrum aðalsamningamanni Íslands í deilunni, sem var skipt út af ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur vegna þess að hann hélt kröfum Íslands of stíft fram að mati ESB-sinna.

Evrópusambandið, sem fer með fullveldisrétt Íra og Skota, hótar Íslendingum öllu illu ef við gefum ekki frá okkur strandríkjaréttinn. Átakanlegt var að heyra formann utanríksmálanefndar Alþingis, Árna Þór Sigurðsson, biðja forseta framkvæmdastjórar ESB um vægð til að Ísland mætti halda áfram »aðlögunarferli« að ESB. Árni biðlaði til Barrosos á fundi í Kaupmannahöfn 23. apríl og tók sér hugtakið »accession process« í munn en það verður ekki þýtt öðruvísi en sem »aðlögunarferli.« En bæði Árni Þór og nánasti samherji hans, Össur Skarphéðinsson, hafa löngum neitað því að Ísland sé í aðlögunarferli að ESB.

Í stað þess að knékrjúpa fyrir valdinu í Brussel væri nær að senda Evrópusambandinu skýr skilaboð um að fullveldisréttur okkar verður ekki framseldur. Íslendingar háðu landhelgisstríð við stórveldi Evrópu til að tryggja hagsmuni sína sem strandríkis. Við þurfum nýja ríkisstjórn hér á landi sem stendur í lappirnar gagnvart ofbeldi Evrópusambandsins.

(Greinin birtis í Morgunblaðinu 28. apríl 2012)

“Það er óumdeilt að skaðsemi gjaldeyrishaftanna fyrir íslenskt efnahagslíf stigmagnast með hverjum deginum sem líður. Trúverðug aðgerðaáætlun sem miðar að afnámi haftanna sem allra fyrst er því eitt brýnasta hagsmunamál Íslands um þessar mundir. Slík áætlun hefur enn ekki verið kynnt.

Það er hins vegar blekkingarleikur þegar því er stundum haldið á lofti – fyrst og fremst af talsmönnum annars stjórnarflokksins – að raunhæfasta leiðin í þeim efnum sé aðstoð frá Evrópska seðlabankanum í kjölfar þess að Ísland myndi samþykkja aðild að ESB.
Engin slík aðstoð er í boði. Í framvinduskýrslu vegna umsóknar Íslands um aðild að ESB í síðasta mánuði er þar einnig ítrekuð sú skoðun Evrópuþingsins að afnám gjaldeyrishafta sé skilyrði fyrir aðild að sambandinu og upptöku evru.

Reynsla annarra ríkja, meðal annars Eistlands, sýnir ennfremur að þegar gengið er inn í gengissamstarf Evrópu (ERM2), sem er formlegt aðlögunarferli að upptöku evrunnar, þá er sú vist ekki fjármögnuð af Evrópska seðlabankanum, heldur fyrst og síðast af því ríki sem sækist eftir inngöngu í myntbandalagið.

Ísland þyrfti að bera hitann og þungann af því að verja gengi krónunnar á þröngu bandi gagnvart evru – að minnsta kosti í tvö ár – og slíkt myndi útheimta umtalsvert handafl í formi gjaldeyrisforða. Og þá kemur skuldsettur gjaldeyrisforði Seðlabankans að litlu gagni.”

Eftir Jón Baldur L’Orange

Það er í sjálfu sér jákvætt að kynna áhrif hugsanlegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu í Ríkissjónvarpinu. Þá verðum við að gera kröfu til þess að sú kynning sé hlutlaus og að báðar hliðar komi fram. Já, bæði kostir og gallar. Þeir sem vilja að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu vilja að sjálfsögðu kynna fyrir landsmönnum, og hugsanlegum kjósendum, af hverju þeir telja það farsælt fyrir þjóðina að verða hluti af Evrópusambandinu. Evrópusambandið vill sömuleiðis kynna sambandið með þeim hætti sem því hentar best. Til þessa hafa þeir sett mikla fjármuni í kynningarstarf hér á landi, og boðið fjölmiðlum styrki til að þessarar kynningar.

Landinn, sem er þjóðmálaþáttur sem leggur áherslu á að kynna okkur landsbyggðina, er allt í einu farinn að taka upp á því að kynna Evrópusambandið. Meira segja er fréttamaður sendur til Brussel í þeim erindagjörðum. Er Brussel á landsbyggðinni? Eða á Brussel sérstakt erindi við landsbyggðina? Öll vönduð kynning á ESB er góð ef þess er gætt að hún sé hlutlaus og kynni allar hliðar málsins. Þar þarf RÚV að ganga á undan með góðu fordæmi.

Það er rétt hjá Birni Bjarnasyni að byggðastefna Evrópusambandsins hefur verið sett upp sem gulrót af aðildarsinnum fyrir landsbyggðarfólk. Ef Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu þá muni milljarðar renna til landsbyggðar í uppbyggingu. Hvað er rétt í því? Þeir sem horfðu á kynningu Landans á byggðastefnu Evrópusambandsins voru í raun engu nær eftir þáttinn um hvort þetta væri rétt. Þó var efnið sett þannig upp að það mátti skilja það svo að Evrópusambandið væri umhugsað um byggðaröskun og markmið þess væri að hamla gegn henni – líka á Íslandi. Síðan var endað á slitna frasanum frá aðildarsinnum ,,að þetta komi þó ekki í ljós fyrr en aðildarsamningur væri í höfn”. Skilaboðin voru skýr til áhorfenda. Klárum samningaviðræðurnar við Evrópusambandið og það væri aldrei að vita hvað út úr þeim kæmi. Það væri aldrei að vita en að fólk á landsbyggðinni fengi feita tékka frá Brussel - ef við gerðumst aðilar að klúbbnum.

Hins vegar held ég að þeir sem hafa horft á þáttinn með gagnrýnum huga hafi áttað sig á því að engir fjármunir kæmu frá Evrópusambandinu til Ísland í gegnum byggðastyrki, enda er meðaltekjur hér á landi ekki undir 75% af meðaltekjum á hvern íbúa innan sambandsins. Það er grunnforsenda þess að hægt sé að greiða slíka styrki til ákveðinna svæða innan ríkja ESB. Það var einmitt sýnt kort í þættinum sem sýni hvert dreifbýlisþróunarstyrkirnar færu, eða til Austur- og Suður-Evrópu. Það var kannski ekkert rangt í kynningu RÚV á byggðastefnu ESB. En það þarf að segja allan sannleikann. Þar liggur munurinn á hlutlausri kynningu og áróðri. Það sem ekki var sagt í þættinum var þetta:

Ísland mun greiða 15 milljarða í árgjald til Evrópusambandsins. Ísland verður nettógreiðandi. Það þýðir að við borgum meira til Evrópusambandsins en mun koma til baka til Íslands aftur af því skattfé sem rennur til Brussel. Þess vegna mun landsbyggðarfólk, sérstaklega í sjávarbyggðum, greiða byggðastyrki til Brussel en ekki öfugt. Þetta hefði mátt koma frá í Landanum á RÚV. 

Svo geta lesendur kynnt sér nýjustu fréttir um sjávarútvegsstefnu ESB hér að ofan, þar sem kemur fram að ekki stendur til að banna brottkast í lögsögu ESB ríkja og að leitað sé leiða til að koma í veg fyrir ofveiði flota ESB. En þessu munu Íslendingar öllu breyta þegar Össur er sestur við borðið.

Textinn er af bloggsíðu Jóns

Það er algjörlega ljóst hvernig aðlögunarferlið virkar og samningamenn starfa. 21. febrúar 2012 sagði aðalsamningamaður Íslands við Morgunblaðið að „ESB hefur sitt verklag“. Þetta verklag er sérstaklega vel útskýrt í bæklingi sem sambandið sjálft hefur gefið út um stækkunarstefnu þess, en þar segir (bls 9):

„Í fyrsta lagi er mikilvægt að skilja að hugtakið „aðildarviðræður“ getur verið misskilið. Aðildarviðræður einblína á þau skilyrði og tímasetningu sem mögulegt aðildarríki innleiðir ESB gerðir – uþb 90´000 blaðsíður.

Þessar gerðir, betur þekktar sem „acquis“, eru ekki umsemjanlegar. Fyrir umsóknarríki snýst þetta fyrst og fremst um að semja um hvernig og hvenær ESB gerðir og starfshættir séu innleiddir.“

(http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/publication/enl-understand_en.pdf)

Heimssýn – hreyfing sjálfstæðissinna í Evrópumálum, harmar því að gríðarlegu fé sé sóað í aðlögun íslenskrar stjórnsýslu að ESB gerðum, án þess að þjóðin hafi fengið að segja sitt í þessu mikilvæga máli. Hvorki íslenskir kjósendur né meirihluti Alþingis hefur veitt slíkar víðtækar heimildir til aðlögunar, enda var því ávallt haldið fram að um könnunarviðræður var verið að ræða.

Stjórn Heimssýnar

Ef við hefðum verið með evru?
Það má t.d með rökum halda því fram að ef Íslendingar hefðu verið með evru í hruninu hefðu bankarnir líklega verið meiri að umfangi því stjórnendur þeirra töldu krónuna takmarka starfsemi þeirra og svigrúm til vaxtar og viðgangs.

Jafnframt má þá með rökum halda því fram að vinir okkar í Evrópu hefðu komið í veg fyrir samþykkt laga í líkingu við neyðarlögin og að skuldabyrðin hefði því fylgt bönkunum og jafnframt ríkissjóði lengur og af meiri þunga. Í því samhengi er fróðlegt að líta til þess sem gerðist og er að gerast á evrusvæðinu, m.a. í Grikklandi.

Ef AGS hefði komið hingað fyrr?
Á svipaðan hátt má segja að ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefð komið hingað áður en svokölluð neyðarlög voru sett er næsta víst að evrópsk öfl innan AGS hefðu komið í veg fyrir að skuldunum hefði verið létt af bönkunum með þeim hætti sem gert var og að hinu opinbera hefði verið gert að tryggja mun stærri hluta skulda bankanna, en umfang þessara skulda var meira en tíföld landsframleiðsla Íslendinga.  Það hefði líka þýtt griskt ástand hér á landi.

Ef við hefðum ekki verið á evrópska efnahagssvæðinu?
Það er svo umhugsunarefni að vera okkar á evrópska efnahagssvæðinu gerði bönkunum kleift að þenjast út í Evrópulöndum vegna nánast óheftrar útrásar á grunni evrópskra reglna. Nú eru allir málsmetandi menn þeirrar skoðunar að þessar reglur hafi veirð og séu meingallaðar.

Bankahrunið gerði það að verkum að landsframleiðsla skrapp hér saman um nánast 10%, en ef bankarnir hefðu ekki getað þanist út á grunni reglnanna hefði fallið verið mun minna. Ýmsir hafa
haldið því fram að með aðild okkar að evrópska efnahagssvæðinu hafi hagvöxtur hér á landi verið meiri en ella án þess að tölfræði um það liggi fyrir. Slíkar fullyrðingar bera oft keim af óskhyggju og skoðunum fylgjenda Evrópusamrunans.

Ef haft er í huga hversu framleiðslufallið var mikið vegna aðildar okkar að
evrópska efnahagssvæðinu hljóta flestir að sjá að heildarávinningur Íslendinga af þessari aðild að svæðinu  er í besta falli óviss,  en mjög líklega
neikvæður.

Í ljósi þessa hlýtur því að sæta undrun að einhver hér á landi skuli vilja
draga Ísland inn í Evrópusambandið með öllu sem því fylgir.

Einnig voru tveir frummælendur frá Já-Ísland á staðnum og voru umræður líflegar. Kom skýrt í ljós að loforð um lægri vexti og ódýrari matvæli aðildarsinna féllu í grýttan jarðveg meðal nemenda og annarra gesta. Augljóst er að ungt fólk er mjög upplýst um kosti og galla ESB aðildar og virtist vera gífurlegur áhugi fyrir því að stofna félag gegn ESB aðild við skólann.

eftir Stefni Húna Kristjánsson, formann Ísafoldar – félags ungs fólks gegn ESB-aðild

Erfiðleikum á evrusvæðinu er hvergi nærri lokið og næstu ár munu reynast erfið ef marka má stefnumörkun Evrópusambandsins í málefnum ríkja í skuldavandræðum. Nýlega var ákveðið að veita Grikklandi björgunarlán í annað sinn og sækir því áleitin spurning á undirritaðan. Var fyrsta lánið ekki nóg og mun seinna lánið bjarga Grikklandi úr þeim ógöngum sem það er komið í?

Lánið er í þetta sinn 130 billjónir evra eða um 2 milljónir íslenskra króna á hvern íbúa á Grikklandi.  Er með þessu verið að greiða fjárfestum og kröfuhöfum, búa því næst til nýtt risavaxið lán sem er háð skilyrðum á borð við mikinn niðurskurð og einkavæðingu.  Jú, vissulega má segja að þetta sé Grikkjum sjálfum að kenna og það var jú ríkistjórn Grikklands sem kom þjóðinni í þessa stöðu en engu að síður er áhugavert að sjá hvernig Evrópusambandið virðist taka yfir efnahagsstjórn Grikklands. Þann 11 nóvember 2011 sl. varð Lucas  nokkur Papademos forsetisráðherra landsins, maður sem hefur aldrei setið á þingi og aldrei verið lýðræðislega kosinn til starfans. Sá sami og var árin 2002 -2010 varaseðlabankastjóri Evrópu og hefur oft komið opinberlega fram og sagt hans meginmarkmið sé að fara  í hvívetna að skipunum ESB í þeim tilgangi að halda Grikklandi í evrusamstarfinu. Margir hagfræðingar hafi bent á að vandinn sé orðinn það mikill að það væri betra fyrir Grikkland að hætta í evrusamstarfinu. Mætti halda að Evrópski seðlabankinn taki undir þetta því samkvæmt gögnum frá honum munu björgunaraðgerðirnar  aðeins auka á skuldir Grikklands og búast hagfræðingar seðlabankans við rúmri 20% aukningu á skuldum frá 2010 til 2014 þrátt fyrir allar aðhaldsaðgerðirnar sem Evrópusambandið krefur Grikki um að fara eftir. Samkvæmt nýlegri skýrslu sem var gefin út af vefritinu Open Europe  upp úr gögnum Evrópska seðlabankans eru langstærstu kröfuhafar Grikklands þýskir og franskir bankar og munu þeir verða keyptir út að miklu leyti. Getur sú staðreynd,  að stærstu kröfuhafar Grikklands séu bankar frá tveimur valdamestu ríkjum ESB útskýrt hvers vegna engar aðrar tillögur eru upp á borðinu.

Því miður er þetta aðeins byrjunin.  Í upphafi áttu aðeins tímabundnar aðgerðir  að koma til og var tímabundinn björgunarsjóður settur á laggirnar til að bjarga Grikkjum, Portúgölum og Írum en fyrirsvarsmenn Evrópusambandsins hafa komist að því að vandamálið er talsvert stærra og hefur því verið búinn til evru-björgunar sjóður sem ber nafnið European Stability Mechanisum eða ESM. Þessi sjóður  er kominn til að vera og mun byrja í 500 miljörðum evra. Að auki, sem er þeim mun óhugnanlegra, mun hann vera undanskilinn lögsögu aðildarríkjanna  en getur stefnt hverjum sem er þar sem hann er sjálfstæð lögpersóna. Með öðrum orðum, þá er sjóðurinn og hans eignir ósnertanlegar með lögum samkvæmt 32.gr. ESM laganna. Sáttmálinn um ESM var samþykktur 2. febrúar síðastliðinn og mun taka gildi í júlí 2012.

Þessi þróun sýnir okkur að aðgerðir Evrópusambandsins í Grikklandi er aðeins byrjunin á miklum breytingum innan Evrópusambandsins og enn eitt dæmið um skort á gagnsæi og lýðræði, sem einkennt hefur sambandið frá upphafi.  Framtíð evrunnar er í besta falli óljós og stöðugleiki eitt það síðasta sem kemur upp í hugann í því sambandi. Skuldarsambandið ESB er komið til að vera. Ballið er rétt að byrja.

Greinin var birt í Morgunblaðinu þann 3. mars 2012

Tómas Ingi Olrich

Eftir Tómas Inga Olrich – birtist í MBL 2. mars 2012

Í fyrradag sat sá, sem þetta ritar, fund svonefndrar Evrópustofu, sem kynnir sig sem hlutlæga upplýsingaveitu um málefni ESB. Nú er flestum ljóst að Evrópusambandið er ekki hlutlaus stofnun heldur hápólitísk. Þegar slík stofnun setur sér það markmið og þann metnað að stunda hlutlæga og ópólitíska upplýsingamiðlun, þá vekur slík yfirlýsing að sjálfsögðu spurningar, sem varða trúverðugleika.
Á sínum tíma var hér á landi rekin mikilvirk menningar- og áróðursstofnun á vegum Sovétríkjanna, sem gekk undir nafninu MÍR. Þá starfaði hér einnig Upplýsingaþjónusta Bandaríkjanna (US Information Service). Fáir aðrir en starfsmenn þeirra stofnana létu sér detta í hug, að þar færi fram hlutlæg, hvað þá heldur hlutlaus upplýsingamiðlun. Munurinn var hins vegar sá, að Ísland hafði hvorki sótt um inngöngu í Bandaríki Norður-Ameríku né í Sovétríkin. Hlutleysisyfirlýsingar slíkra stofnana voru því léttvæg lóð og spaugileg á vogarskálum tvískiptingar heimsins á dögum kalda stríðsins.

Upplýsingafund ESB á Hótel KEA sat m.a. Timo Summa, sendiherra ESB á Íslandi. Hann lýsti því yfir að til stæði, væntanlega á vegum hans sjálfs og ESB, að skapa (create) umræðu um ESB á Íslandi. Áður hafði Birna Þórarinsdóttir, framkvæmdastjóri Evrópustofu, lýst því yfir, að ekki stæði til að hafa áhrif á umræðuna. Ekki er ljóst hvort hér er um að ræða einfeldni eða tvöfeldni.

Ég benti Timo Summa á, að umræða um ESB hefði farið fram á Íslandi frá því í lok níunda áratugar síðustu aldar, og hefði aukist til mikilla muna eftir að ríkisstjórnin sótti um aðild. Svaraði hann því til að hann hefði kynnt sér þá umræðu. Hún væri léttvæg og grunnfærin og ekki á nokkurn hátt sambærileg við þá umræðu og útgáfustarfsemi, sem farið hefði fram á Norðurlöndum. Auðvitað er sjálfsöryggi góður eiginleiki, en drýldni er það ekki, hvort sem hún er persónulegt framlag eða stunduð í nafni Evrópusambandsins. Þegar fulltrúar ESB tala af slíkri sjálfumgleði, þurfa þeir helst að varast að falla umsvifalaust í fyrstu gildruna sem gín við þeim, ekki síst ef þeir grafa hana sjálfir.

Undir lok fundarins lauk Morten Jung, sem er yfirmaður Íslandsmála innan stækkunarskrifstofu ESB, »hlutlægri« umfjöllun um ESB með því að lýsa því yfir að ESB hefði reynst vera mjög úrræðagóð og traust stofnun í efnahagskreppunni og hefði nú leyst hana. Eftir allt það japl, jaml og fuður, sem einkennt hefur viðbrögð forystu ESB við skuldakreppu aðildarríkjanna, og alla þá óvissu sem enn ríkir um úrlausn þess mikla máls, þá er það mjög svo huglægt mat, svo ekki sé dýpra tekið í árinni, að halda því fram að málið sé leyst. Alla vega er það víðs fjarri því sem á íslensku heitir hlutlæg umfjöllun.
Fyrstu skref Upplýsingaskrifstofu ESB á Íslandi hér norðan heiða eru ekki gæfuleg.